Het uitgestrekte gebied rondom Marcourt was rijk aan bodemschatten. Met leisteen in het oostelijk deel en kalkzandsteen westelijk. Daarnaast het echte keiharde Ardens blauwsteen. Die natuurlijke rijkdom was ook al in de Romeinse periode aanwezig. Daarvoor waren de Neandertalers die de grillige gebieden bevolkten en in grotten en holen hun onderkomen hadden. Vervolgens de Kelten en Galliërs voor de Romeinen onder Julius Caesar ook de Ardennen onder bewind stelden. Eeuwenlang brachten de Romeinen, net als in de andere delen van het Romeinse rijk, voorspoed in de vorm van handel in de natuurlijke rijkdommen van de Ardennen.

Opvallend is wel dat dit deel van de Ardennen met de meandervormende Ourthe een aanzienlijk gematigder en zachter klimaat heeft. Dit komt door de overgangen van het westelijk hooggelegen beschermende Ardennen massief en het kalkzandsteenplateau tussen Condroz en Famenne. Opvallend daarbij is ondermeer het riviertje l’Isbelle wat in het onderaardse loop van kalkzandsteen verdwijnt tussen Werpin en Mélines. Vlak bij de imposante grotten van Hotton.

Mercuria

De herkomst van de plaatsnaam Marcourt heeft alles te maken met de Romeinse periode aan het begin van onze jaartelling. Mercuria als naam met de Latijnse invloed ter ere van Mercurius. De god van de handel en de beschermheer van de al dan niet geplaveide heirbanen tussen de diverse castella’s. Godsdienst werd overgenomen maar dit veranderde onder de invloed van de Germaanse overheersing die na zo’n kleine drie eeuwen de Romeinen met dood en verderf verdreven.

Helaas zijn deze plunderingen uit de Germaanse tijd dusdanig geweest dat vrijwel niets meer te herleiden valt. Wel heeft archeologische onderzoeken aangetoond dat er al vroeg leven was in dit deel langs de Ourthe. Natuurlijk zijn net als in andere delen van Europa op de Romeinse funderingen opnieuw nederzettingen gebouwd.

Jezuiet Everard Mercurian

Everard Lardinois werd als boerenzoon in 1515 in Marcourt geboren. Groeide op in het dorpje aan de Ourthe en vertrok op 21-jarige leeftijd naar het Luikse om daar onderwijs te volgen. Veranderde zijn achternaam naar de verwijzing van de Latijnse naam van Marcourt uit de Romeinse periode en verruilde in 1541 Sint Jérôme in Luik voor de toentertijd enige Belgische universiteit die in Leuven was gevestigd. Werd mede door hertog Jan IV van Brabant in 1425 gesticht. Mercurian studeerde filosofie en theologie en ambieerde juist zijn priesterambt op het platteland ten uitvoer te brengen. Maar de universitair opgeleide priester stond te ver van zijn schaapjes in Waillet, wat ligt ten noordwesten van Marche-en-Famenne, om het hoederschap optimaal te kunnen vervullen.

Werd een vooraanstaand jezuïet verbonden aan de Sociëteit van Jezus die onderwijs en de verkondiging van Gods woord onder Vaticaanse toestemming nieuwe impulsen gaf. Vertrok via Parijs naar Rome en werd een hooggeplaatst bestuurder bij de jezuïeten. Everard Mercurian, die leefde van 1515 tot 1580, had opvallende kwaliteiten op het gebied van administratie en organisatie met uiteraard een sterke band met de religie. Werd zelfs aangesteld als vierde generaal-overste van de jezuïeten. Voor de eerste keer is nu een lid van de Sociëteit van Jezus als Paus verkozen. Het is de 79-jarige Argentijnse Jorge Mario Bergoglio die als Paus Franciscus zijn eerbetoon aan de orde van jezuïeten als duidend voorbeeld stelt.

Vernietigd

Een kleine kapel in het omvangrijke onderkomen van de Graven van Montaigu was gewijd aan de heilig verklaarde Sint Thibaut. Maar niet voor de eerste keer werd het riante onderkomen in 1413 met de grond gelijk gemaakt. De Vikingen (Denen) waren in het jaar 892 de vagebonden. In 1413 hielden de Graven van Brabant huis met een aantal veldtochten voor inlijving met het Hertogdom Luxemburg.

De Graven van Montaigu verzetten zich hevig tegen dit besluit met als resultaat dat alles op barbaarse wijze werd vernield. Toch bleven de wonderbaarlijke genezingen juist daar op die scherpe heuvel plaatsvinden en de devotie van het volk werd aanzienlijk versterkt door deze cultus van miraculeuze gebeurtenissen.
Mons Acutus, het verhaal over het verleden met een uitvoerig chronologisch overzicht van gebeurtenissen.

l’Eglise Saint Martin

De Sint Martinuskerk hartje Marcourt staat er parmantig en vredig bij met de grote bijna vierkante toren. Vervaardigd uit breuksteen van schist en werd volgens de overleveringen gebouwd in de 14e eeuw. Eglise Saint Martin werd herbouwd op Romeinse funderingen maar veel is daar overigens niet over bekend. Teruggaan in de tijd voor de eerste bekende priester tussen 1400 en 1500 is helaas niet mogelijk.
De kerk heeft een imposant interieur. Een altaar uit de 17e eeuw met barokke invloeden, fraaie beelden en uiterst kunstig fraai uitgevoerd houtsnijwerk op kansel en biechtstoel. Marcourt was in die periode de hoofdstad van het graafschap Montaigu met de titel Prévôtes des Rivières.

De graven hadden het bestuur of de heerlijkheid van een groot gebied in handen wat zich uitstrekte tussen de Vesdre en de Amblève. Door de sterke geloofsovertuiging in die periode bloeide het kerkelijk leven op. Charles Jamotte, de pastoor van Saint Martin, was de aangewezen persoon om de verering van Saint Theobaldus in goede banen te leiden want de devotie liep zo op dat het volk een kapel eiste. Die kwam er uiteindelijk door de initiatieven van pastoor Charles Jamotte die na zijn overlijden als enigste een grafzerk naast de kerk kreeg zonder de naam daarop vermeld. Lees hier het verhaal over de Sint Martinuskerk.

Verantwoorde bosbouw

Het soms barre klimaat met extreme koude en steile hellingen maakte landbouw vrijwel onmogelijk in dit gebied. De erosie van de natuurlijke waterlopen van de zijriviertjes van de Ourthe deden haar werk en op de hoogten ontstonden moerasachtige gebieden door het snelstromende riviertje des Quartes waardoor graslanden ontstonden waarvan de veehouderij kon profiteren met landbouw op beperkte schaal.

De grond was vochtig met leemachtige klei op een boden die rijk voorzien was van stenen, ideaal voor harsachtige bomen. Maar de eerste ontbossing werd al door de Romeinen ingezet en tijdens de Middeleeuwen werd dit vrijwel onomkeerbaar. Brandstof voor de metaalindustrie met houtskool, en schors voor de leerlooierijen. Na de Franse Revolutie begin 1800, werd de kaalslag verder doorgevoerd. Totdat halverwege de 19e eeuw de bewustwording doordrong van verantwoorde bosbouw. Met subsidie keerden de traditionele harsachtige als grove den en lork maar ook wat loofhout met eik en beuk kwam volledig geïntegreerd terug in de Ardennen.

Een voorbeeld is het iets noordelijker gelegen Arboretum Robert Lenoir bij de Moulin de Bardonwez. Vanaf Marcourt via een schitterend pad langs de Ourthe te voet bereikbaar. Een omvangrijk domein met een grote verscheidenheid aan planten, heesters en boomsoorten strekt zich uit langs Ourthe en in het woud van Arlogne. In 1937 werd door dendroloog Robert Lenoir dit gebied aangekocht en in de jaren 1942 -1943 werden de eerste heesters en bomen aangeplant. Het Arboretum Lenoir vindt wereldwijd erkenning in deze specifieke sector en is een uniek stuk Waals erfgoed. Het zou zeer zeker niet misstaan op de UNESCO werelderfgoedlijst. Een aantal foto’s ziet u hier.

Saint Thibaut

Aan de andere kant van de Ourthe tegenover Marcourt hoog op de berg de witte statige kapel ter ere van Saint Thibaut. Daar aangekomen biedt de Ermitage Saint Thibaut met de kluizenaaarswoning een panoramisch uitzicht om van de watertanden. De uitgestrekte meander van de Ourthe met de dorpjes uit de omgeving zijn heel goed waarneembaar.

Een belevenis om te voet langs de miraculeuze geneeskrachtige bron naar Saint Thibaut te klauteren. Minder stijl klimmen kan ook via Rozon of Hodister door het woud van Saint Thibaut waar archeologische opgravingen de tijdspanne bepaalden. Saint Thibaut werd in 1033 als Theobaldus van Provins in de Franse Champagnestreek geboren. Maar liet de prinselijke genoegens aan hem voorbij gaan en leefde als pelgrim een kluizenaarsbestaan. Overleed op 1 juli 1066 in Italiaanse Salanigo wat vlakbij Vicenza ligt. De vele wonderen tijdens maar ook na zijn overlijden werden wereldkundig en de devotie leidde tot de heilig verklaring door Paus Alexander II in 1073. Lees ook het artikel over het Bedevaartsoord van Sint Thibaut.

Jamotte

De Ermitage werd na de vernielingen in 1413 opnieuw gesticht door Charles Jamotte, de pastoor van de kerk Saint Martin in Marcourt. De bouw startte in 1639 en de inwijding was in 1660. Tegenwoordig wordt er op de eerste zaterdag in mei en op de naamdag van Saint Thibaut op 1 juli bedevaarten georganiseerd. De kapel en woning zijn in de afgelopen jaren volledig gerenoveerd maar niet te bezichtigen.

In de kapel bevinden zich relikwieën van de laatste kluizenaar die daar woonde tot 1968 met voorwerpen uit de omgeving. Het bedevaartsoord werd gebouwd op de voormalige vestingstoren van het kasteel van de graven van Montaigu wat van origine dateert uit de zesde eeuw. Diverse wonderbaarlijke genezingen hebben ook in de afgelopen eeuw plaatsgevonden rond de geneeskrachtige bron en kapel.

Feministe

In augustus 1762 werd in Marcourt Anne Josèphe Théroigne de Méricourt geboren. Zij werd de eerste Belgische feministe, de voorvechtster van de gelijkstelling van man en vrouw. Théroigne de Méricourt groeide op in Marcourt maar had het niet gemakkelijk. Achtervolgd door ziekte werd te vaak het ouderlijk huis ontvlucht. Vertrok naar Antwerpen en kreeg te maken met de verkeerde invloeden van het leven.

Tijdens de Franse Revolutie werd Mericourt een boegbeeld voor het feministische gedachtegoed en verkeerde in hoge kringen om haar denkbeelden kracht bij te zetten. De Méricourt is dan tussen de 25 en 30 jaar maar werd niet geaccepteerd met haar vergaande maatschappelijke en sociale veranderingen. Beschuldigd van spionage maar via inmenging van de keizer van Oostenrijk keerde zij terug naar de Zuidelijke Nederlanden.
We weten het, de vrouwen mochten niet deelnemen aan politieke beslommeringen en ook scholing was uit den boze. De Méricourt werd echter het leven onmogelijk gemaakt maar was haar tijd ver vooruit. De Méricourt werd depressief en later geestesziek maar hield het nog 23 jaar vol in een inrichting om op 9 juni 1817 op 54-jarige leeftijd in Parijs berooid te overlijden.

Het nieuws van haar heengaan was van dien aard dat de pastoor haar onderkomen in Marcourt met de grond gelijk liet maken. Slechts een plaquette bij het voormalige huis is nog zichtbaar maar haar gedachtegoed is inmiddels niet alleen in België omarmt maar in de gehele wereld.

Ook de prachtige muurschilderingen die het leven van Anne-Josèphe Théroigne de Méricourt zo treffend weergeeft. Met de actuele zaken die alles met de gelijkheid tussen man en vrouw te maken hebben. Te zien in het park CIRAC, het Centre International de Rencontres et d’Actons Culturel in Marcourt. Fraai aangebracht op één van de gebouwen die daar staan. Didactisch sterk met kleurstellingen die heel symbolisch zijn weergegeven. Lees het uitgebreide verhaal over l’Amazone rouge, de Vrijheidsstrijdster Anne-Josèphe Théroigne de Méricourt.

Marcourt als belangrijke metropool

De dorpen in de uitgestrekte Ourthe meandervallei bruisen van energie. Ook in het lieflijke Marcourt wat in de vroege Middeleeuwen de hoofdstad was van het Graafschap Montaigu wat zich uitstrekte tussen het grote gebied van Maas, Ourthe en Amblève. In Marcourt slechts de rijke verhalen die daar aan herinneren maar die in de geschiedschrijving goed te volgen zijn. Een rijke historie met directe verbintenissen naar Godfried van Bouillon en de kruistochten naar Jeruzalem.
Met een kasteel dat strategisch hoog aan de andere oever van de Ourthe was gesitueerd. Graaf Gozelon van Verdun en d’Ardenne nam zich de naam aan van het Graafschap Montaigu en liet tevens het versterkte kasteel van Behogne (Rochefort) op Romeinse fundamenten herbouwen. Werd aangesteld als leenheer door de Duitse Koning Otho en kreeg een groot gedeelte van Lotharingen onder zijn heerschappij en deed dit uitstekend. Bracht rust onder de bevolking en op hoger niveau vrede met de andere Graafschappen waaronder die van Holland en Brabant. Lees de mystieke visie over het hoe en waarom Marcourt het centrum van de Ardennen in de Hoge Middeleeuwen was. 

Ardennenoffensief

Met de Slag in de Ardennen wilde Hitler 71 jaar geleden onrust creëren tussen het opperbevel van de geallieerde strijdmachten. Een splitsing van belangen en dat lukte hem bijna. Het ultieme doel van dit Ardennenoffensief was om de Antwerpse haven in handen te krijgen. Tijdens de kerstdagen van 1944 werd door de geallieerde manschappen tussen Trinal, Beffe en Marcourt hevig strijd geleverd tegen hun Duitse opponenten.

Beffe werd door de Amerikaanse bevrijders heel toepasselijk Beffy genoemd en de zware strijd die dit onderdeel van de First US Army voerde werd beschreven in de Amerikaanse kranten. De gevechten rond Beffe werden door de soldaten die daar voor onze vrijheid streden als de vier moeilijkste en zwaarste dagen van hun verblijf in Europa ervaren. 
Daarnaast de sensationele ontsnapping van de troepen van Luitenant Kolonal Samuel Hogan uit Marcouray. Op Kerstavond te voet in de ijzige koude dwars door de vijandige linies met als navigatie de heldere sterrenhemel. Dat was net als bij de geboorte van het kindje Jezus en nu de weg naar de vrijheid voor de 400 Hogan Heroes.

De hevige strijd werd ten oosten van Beffe gestreden op de heuvels en valleien tussen Devantave en Marcouray. Een van de dappere Amerikaanse strijders noemde de strijd om Consy Ridge een partij drie dimensionaal schaken. Meer informatie over het Ardennenoffensief in Rendeux.

Devoir de Mémoire

Het hedendaagse Marcourt is vriendelijk van uitstraling en de bewoners zijn trots op de voorvechtster van de gelijkstellingen tussen man en vrouw. Het katholieke geloof met de vele beeldjes in de weiden en bossen geeft aan dan het spirituele leven sterk aanwezig is in de hechte gemeenschap. Daarnaast de verbondenheid tussen de gemeenten Marcourt en het Franse Chiroubles. Meer informatie leest u hier.

Zoals de Romeinen ruim 2000 jaar geleden de eerste vormen van civilisatie brachten is het dorp Marcourt onderdeel van de gemeente Rendeux. Het feodale karakter verdween alhoewel eind vorige eeuw met geld nog alles te koop leek. De bestuurders waren zeker niet vies van het aannemen van wat echte frankskes.
Een nieuwe maatschappelijke koers is ingeslagen gebaseerd op gelijke rechten. Waar ooit Anne-Josèphe Théroigne de Méricourt eeuwen geleden de basis voor legde. Het is duidelijk dat de sterke maar evenwichtige krachten vanaf de Romeinen de plaats Marcourt hebben neergezet als cultureel erfgoed. Een rijkdom op zich wat zorgvuldig voor het nageslacht bewaard dient te worden.

We gaan terug naar de IJzertijd zo rond het jaar 2900 voor Christus. In het laat Neolithicum was de Seine Oise Marne cultuur de aanleiding om die megalithische patronen in het landschap plaatsen.

Menhirs

Een opvallende cultuur met stenen monumenten. Iedereen kent wel Stonehenge in het Verenigd Koninkrijk. De stenen vormen uiteindelijk een cirkel. Veel dichter bij huis en nog fraaier maar niet op de Werelderfgoedlijst staan parmantig in Wéris de Dolmen en Menhirs. Markant daarbij is het geometrische lijnenpatroon over een langere afstand van de voormalige rechthoekige graven.

In die periode werden ook de eerste nederzettingen een feit. Vaak vestigden de Kelten zich op strategische plekken op hoogten en langs water. Diverse stammen zochten hun toevlucht in de Ardennen. Ook bouwden ze forten op heuveltoppen waaronder die van de Mons Acutus. In het lager aan het water gelegen Marcourt werd een oord gesticht met offerplaats waarvan archeologen restanten uit vervlogen tijden hebben aangetroffen.

Mystiek

In Waha staat La Pierre Saint Hubert, een voormalige grensaanduiding tussen het territorium van de Abdij van St-Hubert (Luxemburg) en de Bourgondische Nederlanden. Ook de geschiedenis van Waha gaat terug naar het verre verleden vanwege haar op strategische ligging op het hooggelegen kalkzandsteen plateau.

Toch omhelst deze grote lange steen een mysterieus karakter. Geen Menhir wellicht maar de groep van stenen zou uitgebreider zijn. Uit de geschiedschrijving zijn talloze legendes bekend over de bedevaarten via Waha naar Saint-Hubert. De pelgrims vonden bij de steen vooral innerlijke rust.

Schaapherder

Ten zuiden van Ortho vinden we bij Mousny hoog op een heuvel drie grote kwartsstenen blokken terwijl onderaan de berg kleine stenen liggen. Les Blancs Cailloux genaamd waarvan alle stenen opnieuw een cirkelvormig geheel vormen. Niet van megalithische oorsprong maar wel een offerplaats uit de Keltische periode. Ook daar een prachtige legende van een Pelgrim die in de herfst op weg was naar de Kapel of Heiligdom van Saint Thibaut. Een vermoeide Bedevaartganger vroeg aan een schaapherder, die met zijn kudde in de bergen hoog langs de Ourthe graasde, de weg en wat te drinken. De Pelgrim kreeg van de ongelovige herder uit zijn overvloedig gevulde kruik met melk helemaal niets en moest snel benen maken om de hond niet achter zich aan te krijgen.

De avond viel maar de herder met de kudde was nog steeds niet terug op de hoeve. De boerenknechten uit het gehucht gingen op zoek in de omgeving en zagen van afstand in het schijnsel van de maan de schimmen van de herder, zijn trouwe viervoeter en de kudde op het plateau. Onbeweeglijk wel te verstaan. Na verder klauteren troffen de knechten een ijzingwekkend schouwspel aan. De herder met hond en schaapjes waren in witte stenen veranderd. Bijgeloof maakte zich meester van de zoekers. De Pelgrim was echter Jezus zelf die de ongelovige op naastenliefde op de proef stelde en strafte.

Verklaarbare invloeden

Wat hebben Waha, Wéris en Mousny nu in feite met Marcourt te maken is de prangende vraagstelling. Het opzienbare feit is dat, als we een cirkel trekken rond Marcourt de afstanden naar Les Blancs Cailloux in Mousny, La Pierre Saint Hubert van Waha en de Menhirs van Weris gemiddeld 9 leuga is. Dit komt overeen met bijna 20 km. De afstandsmaat leuga werd door de Kelten al gebruikt en later door de Romeinen overgenomen. Drie was ook al het heilige getal in die tijd en de negen als bovenzinnelijke volmaaktheid en voltooiing. De cirkel is het symbool van de eeuwigheid zonder begin en einde. En juist het oosten blijft geheel vrij om de zon als machtig hemellichaam zijn werk te laten doen. Zonvereringen en water voor de bovennatuurlijke krachten. Het centrum een verklaarbaar geheel.

De kleine metropool Marcourt is in de periode van de Hoge Middeleeuwen tussen de jaren 1000 en 1100 in die streek dan nog steeds gebaseerd op Keltische invloeden. Dit zou een verklaring kunnen zijn van deze imposante en opvallende plek. Het occulte blijft, dat zonder meer, maar het bestuurlijke centrum van een groot gedeelte van de Ardennen was Marcourt, het sprankelende allodium langs de Ourthe.

Beelden over de verbondenheid tussen Wéris, Waha, Mousny met Marcourt  ziet u hier

Voor beelden van Waha en de kalkzandsteen rotsen klikt u hier.

Marcourt, les centre des Ardennes dans le moyen-âge

Zomerzonnewende

De robijnrode kleur van de Chiroubles wijn, voornoemd naar de plaats, is uniek. Slechts een beperkt oppervlak op de westelijke hellingen gelegen op een hoogte van rond de 450 meter. De wijnranken van de donkere Gamay druif groeien op een bodem van graniet met kalkzand vermengd. Een klimaat met veel temperatuursverschillen dat nu juist deze wijn zo bijzonder maakt. Fris van smaak met een aroma van bloemen en vruchten.
Deze wijngaarden werden in de Middeleeuwen door de Benedictijner monniken aangelegd. De druiven worden op traditionele wijze handmatig geplukt om beschadigingen tegen te gaan. Gisting vindt in eerste instantie in de druif zelf plaats in betrekkelijk kleine kuipen, wat het aroma ten goede komt. De Chiroubles wijnen kunnen nog een aantal jaren in de wijnkelder bewaard worden. Ook de 2013 Chriroubles met de toegekende bronzen medaille.

Niet voor niets dat Marcourt sinds 1990 jaarlijks in het eerste weekend van augustus de broederschap tussen beide gemeenten viert voor de Saint Martin. De plek krijgt dan heel toepasselijk de naam Place de Chiroubles toebedeeld.

Voor een aantal beelden meer, waaronder een tegelmozaïek, klikt u hier.

Gregorius van Tours

Als we het over Sint Maarten of Saint Martin hebben, dan noemen we automatisch ook Gregorius van Tours. Die leefde van 538-594 en werd tegen zijn zin de Gallo Romeinse Bisschop van Tours. Ook deed Gregorius aan geschiedschrijving over de Merovingische periode die, volgens zijn overtuiging zo breed mogelijk verspreid diende te worden. Natuurlijk werden de wonderen van Sint Maarten van Tours uit de zesde eeuw uitvoerig beschreven om juist de verering onder het volk te verspreiden.

Tours was het knooppunt van wegen en lag op de grens tussen het noorden met de Frankische macht en het zuiden met de meer Romeinse invloeden en naar het Bedevaartsoord in het Spaande Compostella. Natuurlijk was Tours ook zelf een bedevaartsoord vanwege de cultus van Sint Maarten.

Architectuur

Nu zijn het gebedshuizen maar vroeger waren er samenkomsten in grotten of in de open lucht. Niets mis mee want ook Saint Remacle (Remaclus) deed met zijn trouwe ezel baanbrekend werk. Verkondigde in de Ardennen Gods woord en stichtte later de abdij van Stavelot en werd Bisschop van Maastricht.
De eerste kerken die werden gebouwd vielen onder de Byzantijnse architectuur. In de Karolingische periode ontwikkelde zich de Romaanse stijl met kenmerken als degelijkheid, kleine vensters en ronde vormen waarbij torens verticaal werden opgetrokken. Symbolisch om dichter bij God te zijn.

Na de Romaanse stijl volgde in de 13e en 14e eeuw de Gotische architectuur  gekenmerkt door imposante bogen en juist hoge glasramen. Terwijl de bewoners in kleine onderkomens leefden waren grotere kerken juist de het toonbeeld van de hogere macht Gods. Een heersende geestelijke overtuigingsvorm.
Eglise Saint Martin werd op Romeinse funderingen vermoedelijk in de 12e eeuw gebouwd maar veel is daar overigens niet over bekend. De toren is opgetrokken uit breuksteen van schist wat een apart karakter geeft. De sacrale bouwkunst van de St Martinuskerk lijkt met eigen invloeden op de tussenfase van Romaanse en Gotische stijl. Dit werd de Romanogotische stijl genoemd alhoewel er tevens diverse grote restauraties hebben plaatsgevonden in de latere middeleeuwen.

Uniek houtsnijwerk

De kerk heeft een imposant interieur. Een altaar uit de 17e eeuw met barokke invloeden, fraaie beelden en uiterst kunstig uitgevoerd houtsnijwerk op kansel en biechtstoel.

Marcourt was in die periode de hoofdstad van het Graafschap Montaigu met de titel Prévôtes des Rivières. De Graven hadden niet alleen het bestuur van een groot gebied in handen maar waren ook geestelijk machtig. Veel geld werd uitgegeven om kerken te stichten. Door de sterke geloofsovertuiging in die periode bloeide het kerkelijk leven op.

Charles Jamotte

Charles Jamotte, de pastoor van Saint Martin medio 1600, was de aangewezen persoon om de verering van Saint Thibaut in goede banen te leiden want de devotie liep zo op dat het volk een eigen Kapel eiste. Die kwam er uiteindelijk door de initiatieven van pastoor Charles Jamotte van Saint Martin die, na zijn overlijden als enige, een grafzerk naast de kerk kreeg zonder zijn naam daarop vermeld. Die is nog steeds aanwezig en ingemetseld in de buitenmuur van de kerk.

Jamotte was een opvallend vooruitstrevende pastoor maar ook zakenman die Marcourt ten deel viel want zo was het wel. Schreef overtuigend over St Thibaut waardoor ook wij inzicht krijgen over het leven in die periode.
Mede door Jamotte’s toedoen blijft Marcourt die opvallende plek in de Ardennen met een rijk en omvangrijk verleden.

Meer beelden van en rond de Eglise Saint Martin in Marcourt ziet u hier.

Na een fikse klim volgt de beloning voor de inspanning uit het vreedzaam kabbelende water van de heilzame bron. Verderop ligt de Kapel gewijd aan Saint-Thibaut, de Heilige die zoveel opzienbarende wonderen deed, met de daarnaast gelegen kluizenaarswoning.

Devotie bij de bron getuige de vele kruisjes die gelovigen rond het onuitputtelijke stromend water in de grond plaatsen. De levenselixer die halverwege de Mons Acutus, wat nu het woud van Thibaut wordt genoemd, ontspringt en al sinds de eerste bewoners de leidraad van het leven is. Destijds was de verering van andere goden al maximaal maar nu is alles gewijd aan Saint Thibaut.

Speciale diensten worden juist in de Kapel gehouden, meer specifiek de doop van kinderen. Maar ook Bedevaarten en andere eucharistievieringen vinden met regelmaat plaats. Het is een eigentijdse cultuur geworden die zich opvallend genoeg steeds verder uitbreidt en zijn eigen weg lijkt te gaat. Saint Thibaut ook nu, net als vroeger, de leidraad voor het leven.

Vikingen

Neanderthalers, Kelten, Eburonen, Condrusi, Romeinen en Germanen hadden deze plek hoog op de berg al ontdekt. Vereringen en offers werden door de eeuwen heen gebracht. Een burcht werd gebouwd maar die werd door de Vikingen uit Denemarken in 892 tijdens rooftochten vernietigd. Gozelon werd als eerste Graaf in 1028 aangesteld.

Hij kwam uit het geslacht van Verdun en d’Ardenne. Een adellijke familie met allesbeslissende en verregaande invloeden in de toentertijd spaarzame Graafschappen in de lage landen. Gozelon liet een kasteel bouwen op de funderingen van de burcht op de Mons Acutus die eerder door de Denen was verwoest. Mons Acutus ofwel scherpe berg werd in het Frans Mont Aigu en de Graaf noemde het Graafschap Montaigu en nam ook zelf deze naam aan.

Pelgrim en kluizenaar Theobaldus

Thibaut of Theobaldus van Provins werd geboren in 1033 en stamt uit het adelijke geslacht van Brie uit de Franse Champagne streek. Zijn komst was al geruime tijd voor de geboorte aangekondigd en beschreven. Tot tweemaal toe zelfs en hoe gelukkig waren de ouders Arnulf en Giselle van Brie met de doop van de kleine Theobaldus. 1033 was voorts een opvallend jaar want na een periode van extreme hongersnood, door mislukte oogsten en onophoudende regenval, brak er een aanzienlijk gelukkiger periode aan. Ook al voorbestemd wellicht maar de jonge graaf Theobaldus zou aan het hof zijn toekomst gaan vinden.
Althans, zo dachten de ouders van Theobaldus maar zelf had hij geheel andere visioenen. Deze waren gebaseerd op een teruggetrokken boeteleven gewijd aan God. Theobaldus ontmoette Walter die dezelfde visioenen had gekregen en in plaats van tot ridder geslagen te worden in Reims gingen de twee als arme bedelaars in lompen blootsvoets op pad.
Via Orval naar Suxy waar de twee pelgrims geruime tijd in de Ardennen als landarbeiders en houtskoolbranders werkten in ruil voor een beetje voedsel.
Het Luxemburgse Pettingen werd later hun eindbestemming om zich aldaar in alle nederigheid als boerenknechten in te spannen.

Bedevaart blootsvoets naar Sint Jacobus in het verre Spanje waar de troost werd ontvangen. Tijdens de reis terug doorkruiste de duivel het pad van Walter en Theobaldus, wier geloofsovertuiging beduidend sterker was dan het ongeloof en de duivel derhalve op de vlucht sloeg.
Ook de graven van de Apostelen in Rome werden bezocht en de twee wilden aansluitend naar Palestina. Zo ver kwam het niet want uitgeput werd in Salanigo, in de buurt van Vicenza, huisvesting gevonden voor de twee uitgeputte bedevaarders. Er werden twee schamele hutjes gebouwd als onderkomen naast een vervallen kapel die door toedoen van Theobaldus en Walter een nieuw leven kreeg waarbij zelfs leerlingen zich aansloten.

Genezingen

De kluizenaars leefden zeer eenvoudig en in 1059 stierf Walter. Een slag voor Theobaldus die dit zware offer bracht maar nieuwe gunsten uit de hemel vielen hem ten deel. Hij ontving het priesterschap en bewees uit geloofsovertuiging steeds vaker zijn diensten aan zijn leerlingen. Bezoekers genas hij van hun kwalen, meestal in geval van zenuwaandoeningen, koorts en blindheid en deze mirakels raakten overal bekend. Theobaldus voorspelde de dood van zijn broer maar daarnaast ebde ook de energie uit zijn eigen lichaam weg. Zijn lichaam raakte bedekt met ernstige zweren en het einde naderde.

Op vrijdagavond 30 juni 1066 overleed kluizenaar priester Theobaldus de Provins op 33-jarige leeftijd in het bijzijn van ondermeer zijn moeder. Het stoffelijk overschot vertoonde geen enkel spoor meer van de slopende ziekte.
De dood van Theobaldus werd als snel bekend in diverse landstreken van Lotharingen en het volk met de leidende bisschop Petrus Damianus verzocht Paus Alexander II om Theobaldus of Thibaut heilig te verklaren. Dit gebeurde binnen zeven jaar – wat vrij snel is – na zijn overlijden opdat ‘hij op aarde vereerd kon worden’.

Devotie

Snel na het bekend worden van de Heiligverklaring in 1073 van Thibaut van Provins  laat Cono, Graaf van Montaigu, een ruimte van zijn riante kasteel inrichten die gewijd werd aan Saint Thibaut of Theobaldus. De invloed in Lotharingen van de Graaf van Montaigu was groot, in het bijzonder op kerkelijk vlak. Eeuwen later, onder andere dynastieën werd in 1413 het kasteel van de Graven van Montaigu volkomen onnodig door Hertog Anton van Brabant vernietigd.

Met het kasteel verdween ook het onderkomen ter ere van Thibaut. De Luxemburgse veldtochten van Anton van Brabant waren uitsluitend en alleen bedoeld om het eigen blazoen een impuls te geven. Toeval of niet, Anton sterft twee jaar later op het slagveld van Azincourt.
De cultus bleef verbonden met de voormalige plek en pelgrims bezochten deze locatie. Dit breidde zich steeds verder uit. Devotie en bedevaarten, blootsvoets in cirkels drie, zes of negen keer rond het kruis wat werd geplaatst ter ere van de Heilige Thibaut.

In 1608 wordt een nis vervaardigd maar de cultus rond Theobaldus neemt engere vormen aan. Gravin Jocelyne de la Marck besloot om een Kapel te bouwen maar overleed in 1626. De pastoor van Marcourt Charles Jamotte ziet met regelmaat de pelgrims in hun bedevaartstocht op de andere oever van de Ourthe de hoge steile berg op gaan. Vervolgens besluit hij om de oude bestaande plannen nieuw leven in te blazen. De Kapel van Saint Thibaut wordt in 1639 gebouwd en de kluizenaarswoning met twee kleine kamers in 1642. In 1660 werd de Kapel ingewijd door suffragaanbisschop Antoine Blavier van het Prinsbisdom Luik.

Doopplechtigheden

Meteorieten of staartsterren deden de komst van Thibaut aankondigen en nu is de Heilige Thibaut de beschermheilige van vele godshuizen. Thibaut, Thibault of Theobaldus is de patroon van de landbouwers, schoenmakers, leerlooiers en kolenbranders. Hij wordt aangeroepen voor maagproblemen, bij koorts, jicht, gevoelens van angst en problemen met de ledematen. Maar ook voor het gezichtsvermogen en vooral bij kinderziektes wendt men zich tot hem.

Doopplechtigheden zijn daarvoor bij uitstek geschikt waarbij het water uit de nabijgelegen geneeskrachtige bron gebruikt wordt. Veel jonge ouders laten hun kinderen dan ook dopen in de Kapel van Saint Thibaut om de zegeningen van de Heilige te mogen ontvangen.

Na de restauratie van de Kapel van Sint-Thibaut en de voormalige kluizenaarswoning vindt op zaterdag 14 juni 2014 de officiële inauguratie plaats.
Redenen voldoende waarom de Kapel van Sant Thibaut het ultieme baken blijft, daar hoog op de berg tegenover Marcourt.

Meer beelden over dit bedevaartsoord en omgeving ziet u hier.

Achter de schermen strijdend voor haar overtuiging van gelijkheid voor vrouwen en een veel socialer beleid. Om de macht van de vorsten en aristocraten te breken die vrouwen uitermate extreem vernederden. Als eerste Belgische revolutionaire feministe, alhoewel dit woord nog moest worden bedacht, was Anne-Josèphe haar tijd ver vooruit.

Geboren als boerendochter van Pierre Théroigne en Anne-Elisabeth Lahaye nam zij, net als de jezuïet Everard Mercurian, de naam van Marcourt als uitgangspunt voor haar nieuwe achternaam. Het levensverhaal over De Méricourt is al uitvoerig in diverse documenten en boeken beschreven. Daarnaast talloze theaterstukken en films die haar leven op de barricaden en haar opzienbare sociale activiteiten de revue laten passeren.

Radicaal

Opzienbarend dat zeker want met de bijnaam Lambertine bestierde Anne-Josèphe in het district Rouge van Parijs een salon. Verkeerde in invloedrijke kringen en haar radicale ideeën kregen bijval in de Club des Cordeliers, de partij van het volk. Ze mocht geen lid worden maar via andere vooraanstaande leden werd wel degelijk haar visie verkondigd.

Vrijheid, gelijkheid, broederschap de leuze en de overheid werd scherp bekritiseerd. Aan het einde van de Franse Revolutie waren er al signalen van de psyche van Anne-Josèphe die een korte opname noodzakelijk maakte. Vrijwel alle andersdenkenden waren al onder het scherpe mes van de guillotine vermoord en De Méricourt werd lijfelijk gestraft door andere vrouwen en kaalgeschoren. In 1800 werd ze opgenomen in het psychiatrische ziekenhuis Hôpital de la Salpêtrière.

Beeldverhaal over De Méricourt

Een uiterst leerzaam en bijzonder fraai uitgevoerd kunstproject over Anne-Josèphe Théroigne de Méricourt is te zien in het centrum CIRAC in Marcourt, het Centre International de Rencontres et d’Actons Culturel. Met een ruim opgezet park als vakantiecentrum voor jongeren waarin juist veel aandacht wordt besteed aan creativiteit in combinatie met sociaal-culturele activiteiten.

Verscholen achter de doorgaande Rue des Martyrs met het kabbelende geluid van het riviertje des Quartes op de achtergrond. Aan de andere kant van het park de toren van de St Martinuskerk nog net op de hoogte zichtbaar. En toeval of niet, tegenover de ingang van de St Martin werd Anne Josèphe op 13 augustus 1762 geboren. De plek waarin nu het Syndicat d’Initative is gevestigd.
Op één van de vele gebouwen -Les Charmilles- van dit complex is door diverse kunstenaars het leven van deze wereldwijd bekende revolutionaire heldin uit Marcourt in beeld gebracht. Centraal de vrijheid van de vrouw alhoewel we wel meer dan 200 jaar terug moeten gaan. Naar de tijd van de Franse Revolutie (1789-1795) in het onstabiele Frankrijk.

Figuratief beeldend met veel symbolische kleurenpracht die het beeld over haar leven enorm versterkt. Het politieke en sociale verhaal stopt echter niet bij haar overlijden in het Hôpital de la Salpêtrière op 9 juni 1817.
De verklaring van de rechten van vrouwen was geschreven maar veel impact kreeg dit niet. Immers, vrouwen hadden nog steeds geen enkele zeggenschap. De vrijheidsovertuiging werd verder opgepakt en een eeuw later (1892) was het Marie Popelin die onder meer met Leonie la Fontaine de Belgische Liga voor de rechten van de vrouw oprichtte. La Lique du Droit des Femmes had een krijgshaftig voorbeeld aan Anne-Josèphe die tijdens de Franse Revolutie baanbrekend werk verzette.

Kiesrecht

De onderdrukking van de met name vrouwelijke arbeiders duurde voort. Kiesrecht ook al zo’n probleem en de eerste algemene staking van 1886 in België was een feit. Veel stakingen zouden volgen waarbij het vrouwenkiesrecht in 1948 via een grondwetswijziging werd doorgevoerd.

Gelijke lonen en rechten van arbeiders werd afgedwongen tijdens de staking van 16 februari 1966 in Herstal waarbij bijna 4000 vrouwen drie maanden lang het werk neerlegden bij Fabrique Nationale, de wapenfabriek. Dit had ook internationaal een gigantisch effect. De onvoorstelbare kracht van deze vrouwen uit Wallonië die de strijd aangingen met de overheid. Dit met gedeeltelijk succes waarbij later de Belgische overheid het Verdrag van Rome ondertekende.

Ook deze indrukwekkende gebeurtenissen zijn meegenomen in de fraaie schilderingen op het gebouw. Anne-Josèphe Théroigne de Méricourt heeft niet voor niets gestreden. Daar zijn wij nu helemaal van overtuigd. Maar toen haar dood in Marcourt bekend werd gemaakt, zorgde de pastoor van St Martin dat haar onderkomen met de grond gelijk werd gemaakt. Het typeerde in die tijd nog steeds de macht van de kerk. Deze zinloze actie was echter een dwaling. Slechts een plaquette bij het voormalige huis is nog zichtbaar maar haar sociale strijd is inmiddels wereldwijd bekend.

Voor meer illustraties over het beeldverhaal van Théroigne de Méricourt klik hier.