We gaan terug naar de IJzertijd zo rond het jaar 2900 voor Christus. In het laat Neolithicum was de Seine Oise Marne cultuur de aanleiding om die megalithische patronen in het landschap plaatsen.

Menhirs

Een opvallende cultuur met stenen monumenten. Iedereen kent wel Stonehenge in het Verenigd Koninkrijk. De stenen vormen uiteindelijk een cirkel. Veel dichter bij huis en nog fraaier maar niet op de Werelderfgoedlijst staan parmantig in Wéris de Dolmen en Menhirs. Markant daarbij is het geometrische lijnenpatroon over een langere afstand van de voormalige rechthoekige graven.

In die periode werden ook de eerste nederzettingen een feit. Vaak vestigden de Kelten zich op strategische plekken op hoogten en langs water. Diverse stammen zochten hun toevlucht in de Ardennen. Ook bouwden ze forten op heuveltoppen waaronder die van de Mons Acutus. In het lager aan het water gelegen Marcourt werd een oord gesticht met offerplaats waarvan archeologen restanten uit vervlogen tijden hebben aangetroffen.

Mystiek

In Waha staat La Pierre Saint Hubert, een voormalige grensaanduiding tussen het territorium van de Abdij van St-Hubert (Luxemburg) en de Bourgondische Nederlanden. Ook de geschiedenis van Waha gaat terug naar het verre verleden vanwege haar op strategische ligging op het hooggelegen kalkzandsteen plateau.

Toch omhelst deze grote lange steen een mysterieus karakter. Geen Menhir wellicht maar de groep van stenen zou uitgebreider zijn. Uit de geschiedschrijving zijn talloze legendes bekend over de bedevaarten via Waha naar Saint-Hubert. De pelgrims vonden bij de steen vooral innerlijke rust.

Schaapherder

Ten zuiden van Ortho vinden we bij Mousny hoog op een heuvel drie grote kwartsstenen blokken terwijl onderaan de berg kleine stenen liggen. Les Blancs Cailloux genaamd waarvan alle stenen opnieuw een cirkelvormig geheel vormen. Niet van megalithische oorsprong maar wel een offerplaats uit de Keltische periode. Ook daar een prachtige legende van een Pelgrim die in de herfst op weg was naar de Kapel of Heiligdom van Saint Thibaut. Een vermoeide Bedevaartganger vroeg aan een schaapherder, die met zijn kudde in de bergen hoog langs de Ourthe graasde, de weg en wat te drinken. De Pelgrim kreeg van de ongelovige herder uit zijn overvloedig gevulde kruik met melk helemaal niets en moest snel benen maken om de hond niet achter zich aan te krijgen.

De avond viel maar de herder met de kudde was nog steeds niet terug op de hoeve. De boerenknechten uit het gehucht gingen op zoek in de omgeving en zagen van afstand in het schijnsel van de maan de schimmen van de herder, zijn trouwe viervoeter en de kudde op het plateau. Onbeweeglijk wel te verstaan. Na verder klauteren troffen de knechten een ijzingwekkend schouwspel aan. De herder met hond en schaapjes waren in witte stenen veranderd. Bijgeloof maakte zich meester van de zoekers. De Pelgrim was echter Jezus zelf die de ongelovige op naastenliefde op de proef stelde en strafte.

Verklaarbare invloeden

Wat hebben Waha, Wéris en Mousny nu in feite met Marcourt te maken is de prangende vraagstelling. Het opzienbare feit is dat, als we een cirkel trekken rond Marcourt de afstanden naar Les Blancs Cailloux in Mousny, La Pierre Saint Hubert van Waha en de Menhirs van Weris gemiddeld 9 leuga is. Dit komt overeen met bijna 20 km. De afstandsmaat leuga werd door de Kelten al gebruikt en later door de Romeinen overgenomen. Drie was ook al het heilige getal in die tijd en de negen als bovenzinnelijke volmaaktheid en voltooiing. De cirkel is het symbool van de eeuwigheid zonder begin en einde. En juist het oosten blijft geheel vrij om de zon als machtig hemellichaam zijn werk te laten doen. Zonvereringen en water voor de bovennatuurlijke krachten. Het centrum een verklaarbaar geheel.

De kleine metropool Marcourt is in de periode van de Hoge Middeleeuwen tussen de jaren 1000 en 1100 in die streek dan nog steeds gebaseerd op Keltische invloeden. Dit zou een verklaring kunnen zijn van deze imposante en opvallende plek. Het occulte blijft, dat zonder meer, maar het bestuurlijke centrum van een groot gedeelte van de Ardennen was Marcourt, het sprankelende allodium langs de Ourthe.

Beelden over de verbondenheid tussen Wéris, Waha, Mousny met Marcourt  ziet u hier

Voor beelden van Waha en de kalkzandsteen rotsen klikt u hier.

Marcourt, les centre des Ardennes dans le moyen-âge

Zomerzonnewende

Cette église inaugurée le 20 juin 1050 par Théoduin, evêque à Liège, irradie une ambiance très remarquable.  Les architectes et maçons à l’époque érigé cette bâtisse sous les influences anciennes et romaines. Non seulement la construction passionne car dès son entrée on est hypnotisée par une parade de couleurs qui reflète sur les murs blancs. Les rayons de soleil sont transformés par les vitraux avec lesquels les couleurs intensément claires deviennent symbole de la vie et de la mort. Sobre et de construction solide, cette église est entourée d’anciennes tombes et se trouve au centre de la petite bourgade rustique en Wallonie Waha et partiellement cachée par un vieux tilleul et une statue de moine en pierre bleue ardennaise. Ce sont de fidèles bénévoles locaux qui s’occupent et protègent ce magnifique héritage Wallon.  Grâce à cette bâtisse, Waha est qui restera pour toujours relié au passé.

Dans la période celtique, Waha était un endroit stratégique, les romains sous les ordres de Jules César se sont également établis dans les villages de Rochefort, Waha, Marcourt et Arlon. D’autres monuments tels que la ferme de Blanc Curés et la vallée du Hédrée prouve que cette région est un véritable sanctuaire ou l’équilibre peut se trouver. A l’époque, il y avait deux églises Saint Martinus et Saint Étienne, elles étaient le symbole d’une riche vie religieuse à la campagne. Par la suite, la population diminue et la dominance Française, seulement une église persistera l’église Saint Étienne.

La clarté qu’offre cette maison de Dieu, sacrée au premier martyre de la croyance chrétienne Saint Stéphanus, possède un caractère mystique frappant. Un soleil qui se lève à l’est, jette ses rayons sur l’intérieur en murs blanc donne un aspect feu et flamme, une ambiance sereine et reposante qui transperce les magnifiques vitraux. Le travail des vitraux à été réalisé par l’artiste belge Jean-Michel Folon, qui s’est laissé inspirer pour représenter en six épisodes la vie de martyre de Saint Stephanus. Cette œuvre à d’ailleurs été le dernier de ses travaux, Folon c’est éteint octobre 2005.

Stephanus était un des sept diacres qui ont été profondément croyants en l’esprit saint. Il a réalisé de grands miracles que nous pouvons lire dans la bible. Jean-Michel Folon c’est laissé naviguer avec ces éléments d’époque en réalisant six aquarelles créée selon sa vision.  Le diacre Stephanus à été lapidé, le prophète Johannes le Doper à été décapité et plus tard le Christ à été crusifié. L’atelier de la Loire, établi dans les environs de la Chartres Française, à fabriqué les vitraux en verres colorés et les a ensuite placer dans les fenêtres de plomb de manière traditionnelle en étroite concertation avec Folon.
La première partie du récit reprend Stephanus qui est allaité par une biche blanche, les juges aux chapeaux pointus rendant un jugement, le peuple criant et se bouchant les oreilles quand Stephanus proclame avoir vu le Christ, tenant le main droite de Dieu et en dernier des trois fenêtres Stephanus prie Dieu assisté par un ange et une colombe représentant l’esprit saint. La suite des 3 fenêtres représente la lapidation de Stephanus. Folon à représenter ces événements très frappants avec des flocons de neige qui tournoient progressivement vers le bas. Une vision tout à fait différente que la vision de Rembrandt de Rijn avec medio 1600. Sur l’avant dernière fenêtre, la main de Dieu apparait apportant la couronne du martyre dans cette lutte injuste et sur la dernière fenêtre sont représentés les trois calices dont un comprend des roses rouges qui symbolisent la dignité du martyre de Stephanus.

La symbolique de couleur avec des oiseaux et un ciel bleu vif, représente la liberté et c’est dans les plus petits vitraux qu’est représenté le récit de la lapidation de Stephanus. Une source d’inspiration que l’artiste – graphiste Folon à aussi utilisé pour créée les affiches pour le 200ème anniversaire de la Révolution Française et des droits de l’homme pour Amnesty International. Passionnant sont aussi les autres œuvres de l’artiste qui ont été exposé dans le monde entier, son œuvre la plus importante restera sans doute celle des vitraux de cette vieille église romaine de Waha. Le jeu de couleur intense entre les personnages et le soleil marque et fait en sorte que l’on n’oublie pas ou plus.

L’église Romaine Saint Étienne de Waha rayonne et fait partie intégrante du patrimoine Wallon dans sa région.  Déjà par le passé, cette petite bourgade ardennaise était remarquable de par ses statues sculptée dans le bois par le maître anonyme de Waha, qui au début du 16ème siècle fabriquait des chefs d’œuvres et dont on peut encore venir en contempler la beauté  car quelques unes  sont actuellement encore présentes dans l’église.
Voici la fin de l’épisode sur l’église de Waha mais bientôt vous trouverez d’autres anecdotes sur la belle Wallonie.

Sober en degelijk van buiten, omringd door eeuwenoude graven staat de kerk van Sint Etienne  midden in het kleine Waalse plattelandsdorpje Waha. Verscholen achter een bejaarde linde en een biddende monnik uit Ardens blauwsteen vervaardigd. Het zijn de trouwe dienaren die het prachtige erfgoed van Wallonië steevast beschermen. Waha is de plek die voor altijd verbonden is met verleden en heden en leven en dood.
In de Keltische periode was het hoog gelegen Waha al een strategische plek. Ook de Romeinen onder veldheer Julius Caesar vestigden zich langs de heerbaan van Rochefort via Waha en Marcourt naar Arlon. Ook de fraaie hoeve Ferme des Blanc Curés en de ruige vallei van de Hédrée maken Waha tot een echt toevluchtsoord waar evenwichtigheid gevonden kan worden. De  twee kerken, Sint Martinus en Sint Etienne, stonden destijds voor een rijk religieus leven op het platteland, wat een vrij grote heerlijkheid inhield. Door de tijd nam de populatie af en na de Franse overheersing bleef slechts één kerkgebouw over. Dit is de Sint Etienne kerk hoog op het Calestienne gebouwd.

De lichtinval van dit godshuis welke gewijd is aan de eerste martelaar van het christelijke geloof Sint Stefanus is sereen en heeft een opvallend mystiek karakter. Een zon die opkomt in het oosten en haar stralen werpt op het interieur en vervolgens de helder witte muren in vuur en vlam zet. Een rustgevende serene sfeer die door de grote gebrandschilderde ramen wordt versterkt. Prachtig werk uit 2004 van de Belgische kunstenaar Jean-Michel Folon die zich liet inspireren om op opvallende wijze zes schitterende episodes uit het martelaarsleven van de patroonheilige Sint Stefanus in gebrandschilderde ramen uit te beelden  Het opzienbarende is wel dat dit ook een van de laatste werken is geweest van Folon, die ons in oktober 2005 ontviel.

Het verhaal van Stefanus staat verwoord in het Bijbelboek Handelingen der Apostelen. Stefanus was één van de zeven diakenen die diep gelovig was en vervuld van de Heilige Geest. Deed wonderen en grote tekenen, zoals we kunnen lezen in Handelingen. Jean-Michel Folon verdiepte zich in deze versen en liet zich meevoeren met de gebeurtenissen uit die tijd en vervaardigde zes aquarellen volgens zijn specifieke visie. De steniging van de diaken Stefanus stond echter niet alleen. Later werd de profeet Johannes de Doper onthoofd en Christus gekruisigd.

Glazeniers van Ateliers Loire, gevestigd in de buurt van het Franse Chartres, vervaardigden in nauw overleg met Folon de gebrandschilderde glas in loodramen op traditionele wijze.
Het eerste deel van het verhaal beeldt uit het zogen van Stefanus door een witte hinde, de rechters met puntmutsen op spreken een oordeel uit en slaakten verontwaardigde kreten en stopten hun oren dicht nadat Stefanus had verteld dat hij Christus had gezien, staande aan Gods rechterhand. Als laatste van de eerste drie ramen bidt Stefanus tot God en wordt hij bijgestaan door een engel en duif zijnde de Heilige Geest.

Het vervolg van de drie vensters bestaat als eerste uit de steniging van Stefanus. Folon beeldt deze gebeurtenis heel opvallend uit met sneeuwvlokken die zachtjes naar beneden dwarrelen. Opzienbarend anders dan de visie die Rembrandt van Rijn dit medio 1600 vertolkte. Op het voorlaatste venster verschijnt de hand van God om de marterlaarskroon te brengen in deze onrechtvaardige strijd en als laatste raam de drie kelken waarvan één rode rozen bevat, die de doodskist van Stefanus symboliseert, dit met de waardigheid van een martelaar.

De symboliek van kleur met vogels tegen een heldere diepblauwe lucht die de vrijheid tegemoet gaan. Het zijn de afbeeldingen van de kleinere vensters die het verhaal van Stefanus steniging omlijsten. Een inspiratiebron die kunstenaar en graficus Folon ook gebruikte voor de affiches voor de verjaardag van 200 jaar Franse Revolutie en de rechten van de mens voor Amnesty International. Boeiend trouwens zijn ook zijn andere werken die over de gehele wereld worden tentoongesteld. Maar het allerbelangrijkste werk is toch wel de oudste Romaanse kerk in Waha. De sfeer met het spel tussen heiligen en zon kan zo intens fraai zijn, dat gevoel laat je niet meer los. Je leven lang niet meer.

‘De Romaanse kerk van Waha straalt’ maakt deel uit van een serie verhalen over een klein deel van de Ardense streek die opvallend genoeg door een aantal specifieke kenmerken aan elkaar verbonden is. Vanuit het verleden is Waha een opvallende plaats geweest. Niet in het minst vanwege de fraaie uit hout gesneden beelden van de anonieme Maitre de Waha, die in het begin van de 16e eeuw zijn meesterwerken vervaardigde waarvan in de kerk van Waha fraaie creaties te zien zijn.
Die streek en plaats heeft een leenheer gehad rond 1050 ten tijde van de inwijding van de Sint Etienne kerk door de Luikse bisschop Théoduin. Er was in die periode nog een ander bedehuis die gewijd was aan Sint Martinus. Dat hield de gemoederen goed bezig in dit omvangrijke gebied. Daarnaast heeft Jean-Michel Folon werken vervaardigd voor de 200-ste verjaardag van de Franse Revolutie en maakte het gebied deel uit van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.
Het zijn slechts aanknopingspunten voor een volgende episode in de geschiedschrijving van Wallonië.

Voor meer beelden klik hier.