De brief van de Europese Commissie uit januari 2012 was de inzet van het verzoek. De woordvoerders van de gemeente Leidschendam-Voorburg waren tijdens de behandeling, begin januari dit jaar, van mening dat de feiten voor juli 2010 volledig openbaar waren. Tevens dat er absoluut geen sprake kon zijn van onverenigbare staatssteun en oneerlijke concurrentieverhoudingen.

Echter een zelfstandig oordeel geeft het hoogste rechtscollege niet in deze problematiek. Baseert zich uitsluitend op de verklaringen van de gemeente en schuift een zo mogelijk definitief oordeel over deze Corbulo affaire duidelijk voor zich uit. Laat ook heel bewust het definitieve Besluit van de Europese Commissie links liggen.

Een politiek strategische uitspraak in deze prangende kwestie. De lijn van de gemeente is volledig gevolgd waarbij niet is komen vast te staan dat de info van de Europese Commissie uit 2012 werkelijk klopt.

De afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft meer tijd nodig voor het bestuderen van het inmiddels definitieve Besluit van de Europese Commissie. Dit inzake de kortingen op de grondprijs, de kwijtschelding van de grondexploitatie- en de kwaliteitsbijdrage met daarnaast het ontbreken van concurrentieverhoudingen, wat werd betiteld als een ongerechtvaardigde vervalsing van de mededinging.

De Raad van State heeft in alle voorgaande rechtszaken de gemeente Leidschendam – Voorburg in het gelijk gesteld. Tijdens de zitting van 10 januari leek het erop dat de Europese Commissie als gedaagde partij voor de Rechtbank stond om op het spervuur van vragen antwoord te geven. De afdeling beriep zich erop niet over de geheime documenten van de gemeente te beschikken. Van vermeende staatssteun, zoals de EC constateerde, was volgens een woordvoerder van de gemeente dus absoluut geen sprake.

Inmiddels is het Besluit van de Europese Commissie openbaar en meer dan duidelijk. De gemeente heeft tijdens alle eerdere zittingen glashard ontkend dat er sprake is van staatssteun en dat alle afspraken volledig openbaar waren. Nu echter de EC komt met de juiste feiten komt deze Corbulo affaire in een geheel ander daglicht te staan. Het waren geheime afspraken en de combinatie van Schouten – de Jong Projectontwikkeling en Rabobank dochter Bouwfonds BV kregen aanzienlijke voordelen. Eveneens werd de concurrentie buiten gesloten. In de onderhavige zaak kunnen nu ook alle verkregen vergunningen ter discussie worden gesteld.

Daarnaast blijkt thans dat er wellicht sprake is van een zo mogelijk tweede staatssteunaffaire met een garantiestelling van 22 miljoen euro vanuit de gemeente Leidschendam Voorburg naar bouwer Schouten – de Jong. 
Er bestaat nog steeds gerede twijfel bij de EC dat de olievlek zich niet alleen beperkt tot het Damplein-project. Het bewijs is niet geleverd dat Schouten – de Jong Bouwfonds alle bedragen, die bij aanvang van dit project verschuldigd waren, ook daadwerkelijk heeft voldaan.

Zoals al eerder geschreven is dit een bijzonder interessante casus. Niet in het minst omdat in eerste instantie een bouwvergunning in 2007 door de Raad van State nietig werd verklaard terwijl op een Artikel 19 WRO vrijstellingsvergunning werd doorgebouwd. Toen in 2011 alles was gebouwd vroeg de gemeente Leidschendam-Voorburg een reparatie bouwvergunning aan voor de afgewezen bouwvergunning uit 2007.
Natuurlijk kan men zich afvragen op welke wijze de gemeente Leidschendam-Voorburg al op voorhand geïnformeerd zou kunnen zijn over het nog in te nemen standpunt van de Raad van State. Er werd door het Leidschendamse college wel heel erg snel gehandeld.

Een bouwvergunning en vrijstellingsbesluit werd verleend en het Leidschendamse college had lak aan de uitspraak van de Raad van State. In de uitspraak zou een nieuw plan binnen een jaar overlegd moeten worden. De gemeente Leidschendam Voorburg stelde zich echter boven de wet. Burgerlijke ongehoorzaamheid van een gemeente die juist transparant en open dient te zijn in de besluitvorming om daarnaast een voorbeeldfunctie te vervullen.

Op onbegrijpelijker wijze lopen ook nu nog zaken uit 2008 die door de Rechtbank beslecht dienen te worden. Nu de Europese Commissie heeft beslist dat de financiële steunmaatregelen inzake het Damplein-project terug dienen te vloeien naar de Staatskas en er sprake is van oneerlijke concurrentieverhouding worden nog meer juridische procedures verwacht.

De totaal vastgestelde onverenigbare staatssteun bedraagt 6.922.121 euro exclusief de rente die vanaf 1 maart 2010 wordt teruggevorderd door de Staat der Nederlanden. Dat het bedrag 0.3 miljoen hoger is komt door de gestegen grondprijzen en de daaraan gekoppelde grondexploitatie- en kwaliteitsbijdrage die op basis van het prijspeil 2010 van kracht is. De steunmaatregelen werden op 1 maart 2010 aan Schouten- de Jong Bouwfonds toegekend. Als partijen worden genoemd Schouten – de Jong Bouwfonds en of Schouten & De Jong Projectontwikkeling B.V. en of Bouwfonds Ontwikkeling B.V., wat een dochteronderneming is van Rabo Vastgoed.

De Nederlandse autoriteiten hebben tot tweemaal toe een verlenging van de procedure gevraagd en verleend gekregen. Maar met de visies die de Staat indiende kon de Europese Commissie niet overtuigd worden van het ongelijk in deze prangende kwestie. Bij aanvang van het Damplein-project in september 2008 waren slechts 20 woningen van de geplande 67 verkocht. Bij lange na niet de vereiste 70%. Deze verkoopovereenkomsten werden echter vernietigd vanwege het feit dat veranderingen in de plannen doorgevoerd moesten worden. Er werd driftig gezocht naar mogelijkheden om bij afgifte van de bouwvergunning de 70/30 regel te omzeilen om dit prestige project te starten.

Bij aanvang van de bouw van de parkeergarage was nog geen enkele woning verkocht. De trukendoos die de gemeente Leidschendam Voorburg vervolgens uit de grote hoed tovert wordt in het rapport van de EC duidelijk naar voren gebracht. Het onderliggende gesjoemel met Schouten – de Jong Bouwfonds die, de werkzaamheden op een presenteerblaadje, zonder openbare aanbesteding opgediend kreeg van de Privaat Publieke Partijen waaronder de gemeente en Schouten de Jong Projectontwikkeling B.V.

De gemeente heeft aangegeven in beroep te gaan tegen deze Besluitvorming van de Europese Commissie. Kosten noch moeite zullen gespaard worden om met de beste juristen uit Brussel de strijd met de Europese Commissie aan te gaan. Dit alles om het gigantische gezichtsverlies niet verder te vergroten. Want ook met deze uitspraak kunnen andere rechtzaken opnieuw aan de orde worden gesteld.
In deze Corbulo affaire zijn uiteindelijk de burgers van Leidschendam Voorburg de dupe. Die zullen het gelag moeten betalen. De geheime achterkamertjespolitiek van de gemeente Leidschendam – Voorburg wordt bij dit Besluit van de Europese Commissie volledig terechtgewezen. De democratie en openbaarheid van bestuur lijkt zich te herstellen en wie weet komt dan ook nog de onderste steen boven.

Duidelijk werd wel dat de vernietigende uitkomst van de EC voor de gemeente Leidschendam-Voorburg als een bom was ingeslagen. Dit aangaande de kortingen die werden verleend inclusief verlaging van de grondprijs nadat alle overeenkomsten van kracht waren geworden in het Damplein-project.

Niet als voorzitter van de gemeenteraad maar als lid van het college vertelde burgemeester J.W. van der Sluijs zeer nauw samen te werken met de verantwoordelijk wethouder. Dit vanwege de kwetsbaarheid van portefeuillehouder M.A. Houtzager.
De burgervader sprak uitdrukkelijk tegen dat de samenwerking binnen het college op basis van hiërarchie plaatsvindt. Van der Sluijs benadrukte dat er met de gemeenteraad op een gelijk speelveld geopereerd dient te worden. ‘Neemt niet weg dat in het Damplein-dossier ook belangen van anderen zijn waar wij zorgvuldig mee moeten omgaan. Of elke discussie altijd volledig openbaar kan plaatsvinden kan ik op voorhand niet helemaal inschatten’, aldus de heer Van der Sluijs die ervaring heeft met het procederen tegen de Europese Commissie.

Kosten noch moeite zullen bespaard worden om met de beste juristen uit Brussel de strijd met de Europese Commissie aan te gaan. Dit alles in samenwerking met juristen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Vereniging Nederlandse Gemeenten inclusief bouwer Schouten – de Jong Bouwfonds BV en de Staat der Nederlanden. ‘De tarieven van die juristen zijn zo hoog dat de duurste advocaten uit Nederland hun vingers er nog bij aflikken. Iedere stap moet op voorhand zorgvuldig worden genomen afhankelijk van de procespositie’, aldus Van der Sluijs.
Tevens benadrukte de burgervader als lid van het college dat de gehele discussie omtrent staatssteun een steeds grotere vlucht neemt. ‘Niet voor niets dat lidstaten nu roepen dat de EC met de vingers van dit soort situaties af moet blijven. Maar we weten ook dat beslissingen van overheden kritischer getoetst worden en daar hebben we mee te leven’.

En belangrijk punt was de dialoog over wie uiteindelijk de beslissingen inzake de kortingen en grondprijsverlaging heeft geaccordeerd. Wethouder Houtzager hield vol dat tijdens een geheime zitting op 10 maart 2009 de voltallige gemeenteraad het groene licht gaf. GemeenteBelangen bracht naar voren dat dit een geheim college besluit is geweest. De voorzitter, andere wethouders en raadsleden hulden zich op dit specifieke punt in serene stilte.

Op de meeste vragen die in de gemeenteraadsvergadering werden gesteld zijn tijdens deze zitting geen antwoorden verstrekt. Vanwege procesbelangen wilde wethouder Houtzager daar nog niet op ingaan. Hij beloofde binnen twee maanden opnieuw de discussie aan te gaan met de gemeenteraad. Zo was er de vraag van de GroenLinks fractie die zich af vroeg wat de consequenties zijn van de voortgang van andere projecten in het Leidschendamse centrumgebied. De gemeente Leidschendam Voorburg heeft zich immers voor 22 miljoen euro garant gesteld voor projectontwikkelaar Schouten – de Jong maar wat zijn de gevolgen voor de gemeente als de projectontwikkelaar niet kan voldoen aan de vordering.
Ook werd een vraag gesteld welke andere bouwondernemingen in de markt waren om te gaan bouwen op het Damplein.

Een motie van de plaatselijke partijen GemeenteBelangen en GroenLinks om nu al een onafhankelijk raadsonderzoek in te stellen haalde het niet. De andere partijen wachten af wat later ongetwijfeld opnieuw ten berde zal komen in de gemeenteraad van Leidschendam-Voorburg.
De onderste steen van het Damplein blijft vooralsnog zitten waar die zit.

In de Publicatie van de Europese Commissie van maart 2012 is ruimschoots aandacht besteed aan de verkoop via een privaat-publiek partnerschap die werd opgezet door de gemeente Leidschendam en Schouten – de Jong Bouwfonds waarbij Schouten – de Jong Projectontwikkeling BV een partnerschap aanging met Bouwfonds Ontwikkeling BV.
In 2003 werd de betreffende grond onafhankelijk getaxeerd en in 2004 verkocht aan privaat publieke partijen waaronder Schouten – de Jong Bouwfonds BV. Vanwege veranderende marktomstandigheden besloot de gemeenteraad van Leidschendam in 2009 de oorspronkelijke overeengekomen verkoopprijs van 8,6 miljoen euro te verlagen naar 4 miljoen euro waarbij tevens de grondexploitatiebijdrage van 1,1 miljoen euro en kwaliteitsvergoeding van 0,9 miljoen euro niet langer verschuldigd werd.
De Europese Commissie is erachter gekomen dat dit alles met terugwerkende kracht heeft plaatsgevonden en stelde vanwege de financiering van dit project de economische haalbaarheid ter discussie inzake het gemeenschappelijk mededingingsbeleid.
Slechts 24 van de 67 appartementen zijn op persoonlijke titel inmiddels van eigenaar verwisseld en een veelvoud van appartementen is vanwege de tegenvallende belangstelling gefaseerd ondergebracht als vrije sector huurwoningen. Daarnaast is een belegger gevonden die de commerciële winkelruimten onder zijn beheer heeft waarvan het grootste deel echter nog leeg staat.

De Stichting Behoud Damplein bracht deze nieuwe conclusies ter berde maar het leek erop dat juist de Europese Commissie in de beklaagdenbank stond en antwoord diende te geven over de juistheid van voornoemde feiten in plaats van de Stichting. Die gegevens waren al voor de eerdere rechtshandelingen openbaar en bij iedere partij bekend, aldus de woordvoerder van de gemeente Leidschendam – Voorburg. Van vermeende staatssteun, zoals de EC constateerde, is dus absoluut geen sprake. De afdeling Bestuursrecht van de Raad van State wilde uitdrukkelijk weten of deze feiten al voor een eerdere uitspraak van 14 juli 2010 openbaar waren en beriep zich er op dat de geheime stukken van de gemeente Leidschendam nu niet in haar bezit waren.  Stichting Behoud Damplein Leidschendam heeft nimmer deze geheime stukken kunnen inzien zodat het werkelijke tegendeel bewijzen onmogelijk is. De bouwvergunning van het Damplein is inmiddels onherroepelijk geworden. Dit ondanks het feit dat er onbegrijpelijker wijze nog zaken uit 2008 voor de Rechtbank beslecht moeten worden.

Een bijzonder interessante casus trouwens omdat in eerste instantie een bouwvergunning in 2007 door de Raad van State nietig werd verklaard terwijl op een Artikel 19 WRO vrijstellingsvergunning vrolijk werd doorgebouwd en in 2011, toen alles al gebouwd was, de gemeente Leidschendam-Voorburg een reparatie bouwvergunning aanvroeg voor de afgewezen bouwvergunning uit 2007. In dit kader ook een uiterst dubieuze rol voor Gedeputeerde Staten die instemde met de bouwplannen.
De invloed van de Raad van State bij de vermeende staatssteun is trouwens zeer beperkt. De afdeling kijkt meer naar de financieel economische uitvoerbaarheid, waarbij getoetst dient te worden in hoeverre grondprijsverlagingen de concurrentieverhoudingen ten opzichte van bestaande bouw beïnvloeden.
Een grondprijsverlaging van 13% zou marktconform geweest zijn terwijl de gemiddelde huizenprijzen met 25% dalen ten opzichte van 2009.

Alles lijkt er nu op dat de Europese Commissie het laatste woord moet vellen over deze onderhavige kwestie. Allergrootste probleem voor de gemeente Leidschendam is dat de verkoopovereenkomst van de grond in 2004 gesloten is en dat de waarde van de grond vóór die verkoopdatum moet zijn vastgesteld. Crisis of geen crisis, waar de gemeente Leidschendam zich dan ook tijdens de zitting met regelmaat op beriep.
Als blijkt dat Nederland wel staatssteun heeft geleverd aan het project Damplein in Leidschendam wordt een nieuwe episode verwacht waarbij zelfs de geldende bouwvergunning ter discussie gesteld kan worden.