Een gebied met een relatief jonge historie als naam, net als trouwens het Waals wat daar wordt gesproken. Van oudsher natuurlijk niet want het gebied waar Bastogne gesitueerd ligt was strategisch van belang. Een plateau op ruim 500 meter hoogte met een prima overzicht tussen de stroomgebieden van Rijn en Maas en dit allemaal ook al in de prehistorie.

Geschiedenis

Maar voor alle duidelijkheid was dit gebied altijd onderdeel van strijd. Vanaf de eerste bewoners van Petit Ville des Pays met de karrensporen uit de periode van de Treveri. Stenen werktuigen uit het de oude steentijd en neolithicum zijn aangetroffen net als metalen vondsten uit de brons- en ijzertijd.  Keltische stammen die van oudsher en met andere bevolkingsgroepen het grote gebied bevolkten. Celtica, Belgica, Gallië en Germania zo luidden de namen van de streken. 
Julius Caesar veroverde moordend dit gebied in het jaar 57 voor Christus en maakte van Gallië een Romeinse provincie genaamd Belgica. Daarnaast werd in rap tempo op oude sporen nieuwe heerbanen geplaveid om troepen snel te kunnen verplaatsen.

Ook voor de handel tussen de gebieden. 
In de lage landen de steden Forum Hadriani (Voorburg), Noviomagus (Nijmegen) en Tungrorum (Tongeren). In de provincie Gallia Belgica was Reims de hoofdstad. Trier (Augusta Treverorum) werd later de zetel van het gehele West Romeinse rijk. 
Bastogne was een kruispunt van een aantal belangrijke routes. Nu natuurlijk nog steeds maar ook al in de Romeinse periode. Van Reims naar Keulen met de mogelijkheid in Bastogne af te buigen naar Trier. Of van Tongeren naar Arlon via Waha, Marcourt en Bastogne.

Bastogne

Pas in 643 kwam Bastogne op de kaart te staan toen het grote gebied van de Petit Ville werd geschonken aan de Rijksabdij Sankt Maximim van Trier. Honderd jaar later werd de Abdij van Prüm de leenheer van dit oppodium. Alles tijdens de Morovingische- en Karolingische periode waarin het Christendom werd verspreid.
Pure armoede na de vernietigingstochten van de Vikingen in de periode van 800 – 1010. Alles werd geroofd en in brand gestoken waarbij tevens bij – en in de abdij van Prüm vreselijk werd huisgehouden.

Na deze tijdfase kwamen de aartsbisdommen, graafschappen en hertogdommen en het gebied wisselde met regelmaat van leenheer tijdens het feodale tijdperk. Vervolgens de Spaanse Nederlanden, Oostenrijkse Nederlanden en de Franse overheersing in de vorm van de Republiek.
Na de Slag bij Waterloo in 1815 werd het gebied weer Nederlands territorium onder Koning Willem I. Negen provincies telde het Koninkrijk der Nederlanden maar na de revolutie van 1830 werden Luxemburg en België van de Nederlanden gescheiden. Luxemburg werd een Groothertogdom en België een Koninkrijk. 
Oorlogen tussen Pruisen en Frankrijk in 1870 en 1871 en natuurlijk de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) verliepen dramatisch maar de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) zette Bastogne tijdens The Battle of the Bulge of het Ardennenoffensief definitief op de kaart. In 1993 werd België een federale staat met een splitsing in diverse gewesten waaronder Wallonië waar Waals wordt gesproken. Een knipoog naar het Germaans met Walh als typering voor de oorspronkelijke vreemdelingen.

Poort van Trier

De Koning van Bohemen en Graaf van Luxemburg Jan de Blinde (1296-1346) gaf Bastogne het handvest de stad tegen indringers te beschermen met een rijk omwalde verdedigingslinie. Waarschijnlijk als huis van bewaring en onderdeel van de defensielinie met de nabij gelegen kerktoren van de Saint-Pierre.
De Porte de Trêves en de kerktoren van Sint Pieter zijn de enige zichtbare overblijfselen want rond 1688 besloot Lodewijk XIV als onderdeel van de  Devolutieoorlog tot vernietiging van de walmuren. Dat alles om de Spaanse Nederlanden als onderdeel van het Heilige Roomse Rijk onder Frans regime te krijgen wat toen overigens mislukte.

De Sint Pieterskerk

L’Eglise Saint-Pierre Bastogne, een imposant gotisch bouwwerk uit 893 gesitueerd in hartje Bastogne. Een fraai gebouwde kerk op overblijfselen van een oude offerplek met een rijke evolutie door alle periodes heen. Monumentaal van karakter en sinds 1938 Waals erfgoed. De massieve Romaanse toren met muren van twee meter dikte met een omvang van 11 meter en een hoogte van 40 meter werd medio 1332 uit kalkzandbreuksteen opgetrokken. Na een brand werd het gebedshuis in 1536 opnieuw herbouwd in de huidige gotische bouw. Zelfs Karel V zou volgens de geschiedschrijving in de St-Pieter zijn geweest.
De kerk is tijdens de laatste wereldoorlog als een wonder zo goed als onbeschadigd gebleven. Wel zijn de gebrandschilderde ramen bij de vele granaatexplosies tijdens het Ardennenoffensief verloren gegaan. In 1969 werden nieuwe vensters geplaatst. Daarnaast was er al sinds het begin van de Tweede Wereldoorlog schade aan het dak. Tijdens de belegering door de Duitsers diende de kerk als hospitaal voor de Amerikaanse en de geallieerde troepen.

De gewelven van het plafond met imposante bogen dateren uit 1536 na de herbouw. Te zien fragmenten uit het Oude- en Nieuwe Testament. Met een fraai doopvont van massief blauwsteen uit de 12e eeuw.
 Opvallend en net als in de Saint Martin van Marcourt het beeldhouwwerk van Jean-Georges Scholtus uit Bastogne die veel godshuizen in dat gebied voorzag van zeer authentieke houtsnijkunst. Houten sculpturen en dan met name de aankleding van de kansel werd met de meest fraaie barokke stijl decoratief uitgevoerd.

De oorlog mag nooit worden vergeten maar Bastogne biedt meer. De Saint Pierre bijvoorbeeld met haar schitterende gotische interieur. Maar ook de preekstoel met het fraaie werk van maître menuisier Jean-Georges Scholtus die ieder godshuis zijn eigen cultus meegaf.  Vele wegen leiden naar Rome en via een aantal routes komt u vanzelf via de Chassée Romaine in Bastogne.

Meer beelden van Saint Pierre de Bastogne ziet u hier.

Tekst en foto’s: Gert Jan van Heyningen, ProSell Archeo
. © Alle rechten uitdrukkelijk voorbehouden.

Gregorius van Tours

Als we het over Sint Maarten of Saint Martin hebben, dan noemen we automatisch ook Gregorius van Tours. Die leefde van 538-594 en werd tegen zijn zin de Gallo Romeinse Bisschop van Tours. Ook deed Gregorius aan geschiedschrijving over de Merovingische periode die, volgens zijn overtuiging zo breed mogelijk verspreid diende te worden. Natuurlijk werden de wonderen van Sint Maarten van Tours uit de zesde eeuw uitvoerig beschreven om juist de verering onder het volk te verspreiden.

Tours was het knooppunt van wegen en lag op de grens tussen het noorden met de Frankische macht en het zuiden met de meer Romeinse invloeden en naar het Bedevaartsoord in het Spaande Compostella. Natuurlijk was Tours ook zelf een bedevaartsoord vanwege de cultus van Sint Maarten.

Architectuur

Nu zijn het gebedshuizen maar vroeger waren er samenkomsten in grotten of in de open lucht. Niets mis mee want ook Saint Remacle (Remaclus) deed met zijn trouwe ezel baanbrekend werk. Verkondigde in de Ardennen Gods woord en stichtte later de abdij van Stavelot en werd Bisschop van Maastricht.
De eerste kerken die werden gebouwd vielen onder de Byzantijnse architectuur. In de Karolingische periode ontwikkelde zich de Romaanse stijl met kenmerken als degelijkheid, kleine vensters en ronde vormen waarbij torens verticaal werden opgetrokken. Symbolisch om dichter bij God te zijn.

Na de Romaanse stijl volgde in de 13e en 14e eeuw de Gotische architectuur  gekenmerkt door imposante bogen en juist hoge glasramen. Terwijl de bewoners in kleine onderkomens leefden waren grotere kerken juist de het toonbeeld van de hogere macht Gods. Een heersende geestelijke overtuigingsvorm.
Eglise Saint Martin werd op Romeinse funderingen vermoedelijk in de 12e eeuw gebouwd maar veel is daar overigens niet over bekend. De toren is opgetrokken uit breuksteen van schist wat een apart karakter geeft. De sacrale bouwkunst van de St Martinuskerk lijkt met eigen invloeden op de tussenfase van Romaanse en Gotische stijl. Dit werd de Romanogotische stijl genoemd alhoewel er tevens diverse grote restauraties hebben plaatsgevonden in de latere middeleeuwen.

Uniek houtsnijwerk

De kerk heeft een imposant interieur. Een altaar uit de 17e eeuw met barokke invloeden, fraaie beelden en uiterst kunstig uitgevoerd houtsnijwerk op kansel en biechtstoel.

Marcourt was in die periode de hoofdstad van het Graafschap Montaigu met de titel Prévôtes des Rivières. De Graven hadden niet alleen het bestuur van een groot gebied in handen maar waren ook geestelijk machtig. Veel geld werd uitgegeven om kerken te stichten. Door de sterke geloofsovertuiging in die periode bloeide het kerkelijk leven op.

Charles Jamotte

Charles Jamotte, de pastoor van Saint Martin medio 1600, was de aangewezen persoon om de verering van Saint Thibaut in goede banen te leiden want de devotie liep zo op dat het volk een eigen Kapel eiste. Die kwam er uiteindelijk door de initiatieven van pastoor Charles Jamotte van Saint Martin die, na zijn overlijden als enige, een grafzerk naast de kerk kreeg zonder zijn naam daarop vermeld. Die is nog steeds aanwezig en ingemetseld in de buitenmuur van de kerk.

Jamotte was een opvallend vooruitstrevende pastoor maar ook zakenman die Marcourt ten deel viel want zo was het wel. Schreef overtuigend over St Thibaut waardoor ook wij inzicht krijgen over het leven in die periode.
Mede door Jamotte’s toedoen blijft Marcourt die opvallende plek in de Ardennen met een rijk en omvangrijk verleden.

Meer beelden van en rond de Eglise Saint Martin in Marcourt ziet u hier.